تاريخچه

اتانول براي انسان از دوران باستان شناخته شده بود، زيرا اين ماده ، جزء اصلي مشروبات الکلي است. جداسازي آن بصورت اتانول نسبتا خالص احتمالا اولين بار توسط "جابر بن حيان" که صنعت تقطير را گسترش داد، انجام شده است. البته بيشتر گمان مي‌رود که اتانول خالص توسط "محمد زکرياي رازي" دانشمند ايراني توليد شده باشد.

فرايند توليد

اتانول مورد استفاده در نوشابه‌هاي الکلي توسط فرايند تخمير از متابوليسم گلوکز توسط گونه مخصوصي از مخمرها در غياب اکسيژن توليد مي‌شود و در پايان فرايند تخمير غلظت اتانول را با تقطير بالا مي‌برند. براي مخلوط اتانول با آب بالاترين نقطه آزئوتروپ جوش براي 95% الکل و 5% آب است. بنابراين جزء تقطير شده مخلوط اتانول و آب نمي‌تواند خالصتر از 95 درصد باشد. براي توليد اتانول خالص‌تر ، مقدار کمي بنزن به آن اضافه مي‌شود.

بنزن ، آزئوتروپ سه‌گانه ‌اي با آب و اتانول تشکيل مي‌دهد و مخلوط دوباره تقطير مي‌شود. نتيجه اين فرايند بدست آوردن اتانول بدون آب است. با اين همه چند ppm بنزن در اتانول باقي مي‌ماند که جذب آن در بدن از مشخصه‌هاي آسيب کبدي است که در افراد الکلي ديده مي‌شود.

توليد اتانول صنعتي

اتانول سوخت نسبتا خوبي براي موتورهاست و در صنعت ، بصورتهاي مختلفي استفاده مي‌شود. اتانول مورد مصرف در صنعت را معمولا از واکنش کاتاليزوري آب با اتيلن توليد مي‌کنند. اين يک واکنش افزايشي است که در آن يک مولکول آب شکافته شده ، قطعات حاصل از آن به اتمهاي کربن در پيوند دوگانه اضافه مي‌شود. اين فرايند ، توليد اتانول اقتصادي‌تر از توليد آن با مخمر است.

امروزه براي توليد تجارتي آسان آن تخمير مواد آلي زائد مانند خرده چوب و خاک اره پيشنهاد شده است. اتانول صنعتي براي مصرف انسان ، نامناسب است، زيرا به آن ، مقادير کمي متانول و مواد سمي ديگر اضافه مي‌شود.

خواص فيزيکي

اتانول ، مايعي قابل احتراق و بي‌رنگ بوده ، يکي از انواع الکلهاي موجود در نوشابه‌هاي الکلي است. گرانروي آن ، مانند آب است و بوي نسبتا تندي دارد. در صنعت بعنوان حلال و ماده واسطه شيميايي براي توليد بيشتر ترکيبات آلي استفاده مي‌شود. بدليل تشکيل پيوند هيدروژني با هر نسبتي در آب حل مي‌شود. اتانول در مقايسه با ترکيبات آلي که وزن مولکولي يکساني با آن دارند، نقطه جوش بالاتري دارد.

به عنوان مثال نقطه جوش پروپان که تقريبا وزن مولکولي برابري با اتانول دارد، 43- درجه سانتي‌گراد است، درحالي‌که نقطه جوش اتانول 78 درجه سانتي‌گراد است. دليل اين اختلاف ، وجود پيوندهاي هيدروژني مربوط به گروه OH است که نيروي جاذبه ميان مولکولهاي مجاور را افزايش مي‌دهد. اتانول خاصيت ضعيف اسيدي و بازي از خود نشان مي‌دهد که خاصيت بازي آن بدليل جفت الکترون تنهاي اکسيژن بوده و خاصيت اسيدي آن ، بخاطر پيوند هيدروژن با عنصر الکترونگاتیو اکسیژن است. اتانول با فلزات فعال ( Na و K و Mg و … ) وارد واکنش شده ، اتوکسید ایجاد می‌کند.

کاربرد

اتانول بدلیل نقطه ذوب پائین در صنعت ضدیخ‌سازی استفاده می‌شود. حلال بسیار خوبی است و در صنعت عطرسازی ، رنگسازی و … استفاده می‌شود. محلول %85 – 70 آن بعنوان محلول ضدعفونی کننده کاربرد دارد. اتانول با تغییر دادن پروتئین و حل کردن چربی ، میکرو ارگانیسمهای آنها را از بین می‌برد. البته این عمل فقط در برابر باکتریها و ویروسها و قارچها موثر است، ولی در مقابل هاگ ، باکتریها تاثیری ندارد. اتانول همچنین در صنایع مشروبات الکلی به میزان گسترده ای مورد استفاده قرار می‌گیرد.

نکته مهم

 

مصرف بیش از حد مشروبات الکلی ، بدلیل وجود اتانول در ترکیب آنها باعث ایجاد عوارض بسیاری در سلامتی انسان می‌شود که عبارتند از :

 

عوارض حاد

 

تهوع ، استفراغ ، افسردگی ، تنگی نفس.

 

عوارض مزمن

 

اعتیاد به الکل (الکسیم) ، سایروز کبدی ، تاثیر در سلسله اعصاب مرکزی ، تاثیر در حافظه در بلند مدت.

منبع: اطلاعات شیمی